To jedna z nielicznych roślin mięsożernych występujących w Polsce, którą można spotkać między innymi na starorzeczach w Nadwarciańskim Parku Krajobrazowym. To bardzo bardzo interesująca roślina, dlatego poznajmy ją bliżej!
Mięsożerna roślina może brzmieć groźnie, ale taka właśnie jest Utricularia vulgaris, czyli pływacz zwyczajny. Ten niezwykły gatunek w większości znajduje się pod wodą – ponad lustro wody wystaje tylko niewielki fragment zakończony kwiatostanem, którego żółty kolor można podziwiać od czerwca do sierpnia. Po przekwitnięciu kwiatostan pływacza zanurza się pod wodę gdzie rozwija się owoc, a dojrzałe nasiona bezpośrednio wysypują się do wody tworząc kolejne pokolenia. Ponadto w niesprzyjających warunkach roślina wytwarza tzw. turiony, czyli – formy przetrwalnikowe przypominające kule lub pąki. Turiony odrywają się od głównej części rośliny i opadają na dno zbiornika, natomiast wiosną wypływają ku górze i rozwijają się w nowe rośliny.
Pływacz jest rośliną swobodnie pływającą (długie, rozgałęzione pędy osiągają długość do 1 m!) i nie posiada korzeni. Aby uchwycić się miejsca wypuszcza chwytniki, jednak przy silniejszym falowaniu od razu zmienia położenie. Roślina unosi się w toni wodnej dzięki pęcherzykom powietrza, które są zarazem śmiercionośną pułapką dla drobnych organizmów! W jaki sposób to działa? Otóż każdy pęcherzyk ma otworek zamknięty ruchomą klapką otwierającą się tylko do wewnątrz, po podrażnieniu znajdujących się na klapce szczecinek. Kiedy wrażliwe czuciowo szczecinki zostają podrażnione, pułapka gwałtownie się otwiera zasysając zdobycz wraz z wodą. Ruchoma klapka zamyka się z niewyobrażalną prędkością – trwa to zaledwie 1/160 sekundy! Ofiarą pływacza najczęściej padają małe skorupiaki, plankton zwierzęcy, czasem też larwy owadów wodnych. Schwytane w ten sposób zwierzęta zostają strawione przez enzymy wydzielane przez specjalne gruczoły, a powstała substancja odżywcza zostaje następnie wchłaniana przez inne gruczoły. Po pewnym czasie w pęcherzyku znowu wytwarza się podciśnienie, co umożliwia ponowne zadziałanie pułapki. Ofiary kuszone są przez obietnicę wygodnej kryjówki a także wabione przy pomocy słodkiego śluzu wydzielanego przez pułapkę.
Pływacz występuje w płytkich jeziorach, stawach, bagnach czy rozlewiskach. Preferuje wody stojące, ciepłe i lekko kwaśne. Można go spotkać między innymi na starorzeczach w Nadwarciańskim Parku Krajobrazowym. Warto pamiętać, że tak ja wszystkie rośliny mięsożerne w Polsce, znajduje się pod ochroną!
Na terenie naszego kraju spotykamy łącznie sześć gatunków pływaczy, w tym pływacza średniego (U. intermedia) i drobnego (U. minor). Z kolei do innych gatunków mięsożernych zaliczamy także rosiczki, tłustosze i aldrowandę pęcherzykowatą. Wszystkie te rośliny przystosowały się do zdobywania składników odżywczych z innych organizmów, co umożliwia im przetrwanie trudnych warunków środowiskowych, gdzie dostęp do minerałów jest ograniczony. Największym zagrożeniem dla tych niezwykłych roślin jest utrata siedlisk, spowodowana odwodnieniem terenów, wysychaniem torfowisk czy zarastaniem zbiorników wodnych.
Tekst: Agnieszka Kaźmierska