Coraz częściej na grzybobraniu możemy natknąć się na gatunek, którego jeszcze kilkanaście lat temu nie było w polskich lasach. Mowa o złotoborowiku wysmukłym (Aureoboletus projectellus) nazywanym również potocznie borowikiem amerykańskim lub wrzosowym. Szybka ekspansja grzyba wzbudza zainteresowanie naukowców, z kolei jego walory smakowe przyciągają grzybiarzy.
Zza oceanu do Europy
Ojczyzną złotoborowika wysmukłego jest Ameryka Północna, gdzie występuje powszechnie, zwłaszcza w jej wschodniej części. Tajemniczy gość pojawił się w Europie stosunkowo niedawno. Nie jest znana droga ani wektory jego wprowadzania. Jedną z hipotez jest przypadkowe przeniesienie zarodników lub fragmentów grzybni wraz z transportem sadzonek drzew. Pierwsze udokumentowane stwierdzenie tego gatunku w Europie miało miejsce w 2007 roku na Mierzei Kurońskiej na Litwie. Jednak rozmowy z miejscowymi grzybiarzami wskazały, że pierwsze owocniki zaobserwowano już w latach osiemdziesiątych XX wieku i że przez kilkanaście lat występowały one bardzo rzadko na ograniczonym terenie (ta informacja nie ma potwierdzenia w literaturze ani dostępnych danych). Stąd rozprzestrzenił się na sąsiednie tereny.
Pojawienie się gatunku w Polsce szacuje się ok. 2011 rok, także na terenach nadmorskich. Początkowo grzyb był traktowany jako ciekawostka, ale szybko okazało się, że w ciągu zaledwie kilku lat znacząco rozszerzył swój zasięg na nowe terytoria w głębi kraju. Jego grzybnia w sprzyjających warunkach rozwija się błyskawicznie, co ułatwia mu zajmowanie coraz to nowych stanowisk. Obecnie można go znaleźć niemal w każdym województwie w Polsce.
Król piaszczystych borów
Borowik amerykański jest grzybem mikoryzowym, co oznacza, że żyje w symbiozie z korzeniami drzew. Owocniki zwykle rosną w grupach, często bardzo licznych. Jego głównym partnerem jest sosna zwyczajna, ale czasem także kosodrzewina. W związku z tym najlepiej rośnie w borach sosnowych lub lasach mieszanych ze znacznym udziałem sosny. Występuje także na wrzosowiskach, stąd bywa nazywany wrzosowym.
Szybka sława
Nowy gatunek cieszy się rosnącą popularnością wśród polskich grzybiarzy, którzy cenią jego walory. Co ciekawe szybko został przez nich „zaakceptowany” jako jadalny. Jest grzybem o łagodnym, lekko orzechowym lub kwaskowatym smaku i przyjemnym, grzybowym aromacie. Jego miąższ jest zwarty i mięsisty, a po przekrojeniu nie sinieje, co często jest cechą pożądaną. W kuchni ma wiele zastosowań: nadaje się do suszenia, duszenia, do sosów oraz na zupę grzybową.
Jak każdy gatunek obcy w nowym środowisku nie ma naturalnych wrogów. W przeciwieństwie do rodzimych borowików, owocniki borowika amerykańskiego prawie nigdy nie są zasiedlone przez larwy (nie są zaczerwione – pot. „robaczywe”). Owady w Europie po prostu nie zdążyły się jeszcze przystosować do jego kolonizacji.
„Złotoborowika widziałem już w Miedzichowie. Z roku na rok przesuwa się jego zasięg w głąb kraju i zajmuje wszystkie siedliska borów suchych. Jest to gatunek obcy i nie cieszy mnie jego obecność.”
Piotr Grześ – Leśnik, klasyfikator grzybów i miłośnik natury. Znany m.in. z profilu „Grzybów znawca”
Potencjalne zagrożenia
Mimo kulinarnych zalet, pojawienie się złotoborowika wysmukłego może zaburzyć delikatną równowagę biologiczną w ekosystemach leśnych. Ten obcy gatunek posiadający spory potencjał inwazyjny może stanowić zagrożenie dla rodzimej mykoflory. Jego masowy rozwój w lasach sosnowych niesie obawę wypierania rodzimych grzybów, które konkurują z nim o zasoby i partnerów mikoryzowych. Obecnie brak jednak naukowych dowodów, które by wyraźnie wskazywały na jego szkodliwy wpływ na lokalne gatunki mikoryzowe.
Złotoborowik wysmukły jest więc kolejnym przykładem tego, jak globalizacja i działania człowieka wpływają na lokalne ekosystemy. Jeżeli zebraliście go w Wielkopolsce koniecznie do nas napiszcie! 🙂
Borowik borowikowi nierówny
Wiele osób, zapytanych o ulubiony grzyb, z przekonaniem wskazuje na borowika szlachetnego. Nic dziwnego skoro uchodzi on za jeden z najsmaczniejszych grzybów. Warto jednak rozejrzeć się i zwrócić uwagę na inne kształty oraz kolory kapeluszy. Wówczas dostrzeżemy wiele innych, intrygujących „borowików”, które, choć ich nazewnictwo się zmienia, po cichu rosną w naszych lasach.
Opracował: Kamil Kwiatkowski
Bibliografia:
Banasiak, Ł., Pietras, M., Wrzosek, M., Okrasińska, A., Gorczak, M., Kolanowska, M., & Pawłowska, J. (2019). Aureoboletus projectellus (fungi, Boletales)– an American bolete rapidly spreading in Europe as a new model species for studying expansion of macrofungi. Fungal Ecology, 39, 94-99.
Pietras, M., Robak, D., Terlecka, M., & Łuczaj, Ł. (2025). Does a citizen science project describe the biogeography of exotic Aureoboletus projectellus in Poland? An ethnomycological survey. IMA fungus, 16, e166407.
Wrzosek, M., Motiejūnaitė, J., Kasparavičius, J., Wilk, M., Mukins, E., Schreiner, J., & Pawłowska, J. (2017). The progressive spread of Aureoboletus projectellus (Fungi, Basidiomycota) in Europe. Fungal Ecology, 27, 134-136.
Zarzyński Paweł (2021). Grzyby polskich lasów. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 456 – 457.